تفضلی: تک‌زبانی موسیقی را به محاق می‌برد (۳)

در پاسخ به سوالی پیرامون تغییر رویکرد در آثار محمدرضا تفضلی، از آلبوم‌های «واگویه‌ها» و «سونات‌ها» به «پرسش»، ایشان توضیح دادند که آثار آلبوم «پرسش» که فضای ایرانی کمتری دارند (به جز کوارتت زهی)، بازتاب‌دهنده جو آکادمیک زمان خود بوده‌اند. در نیمه دهه ۸۰ تا اواخر دهه ۹۰، برخلاف دهه‌های ۷۰ و اوایل ۸۰، استقبال کمتری از آثار با زبان ملی صریح در آکادمی‌ها می‌شد.

این تغییر گرایش تا حدی به دلیل گشایش درهای موسیقی معاصر بین‌المللی، اعم از اشکال کلاسیک‌تر و آوانگاردتر، در آکادمی‌ها بود. این پدیده جدید کنجکاوی دانشجویان را برانگیخت و به وضوح در پایان‌نامه‌های آهنگسازی هر دهه قابل مشاهده بود. دستاورد این دوره، افزایش مهارت و ارتقای تکنیکی دانشجویان بود که پدیده‌ای مثبت محسوب می‌شود. در این ارتقای تکنیکی، علاوه بر تلاش دانشجویان، نقش استادان دلسوز و راهنمایی‌های مناسب آن‌ها بسیار مهم بود.

با این حال، در آن دوره، هویت و زبان ملی‌گرایی صریح، امری قدیمی تلقی می‌شد و به نظر می‌رسید که در فضای آکادمیک رایج، باید از این گرایش قدیمی آشنایی‌زدایی می‌شد. این دوره‌ای بود که باید طی می‌شد تا به یک جمع‌بندی برسد. اکنون، چند سالی است که رویکرد ملی در آهنگسازی دانشگاه‌ها دوباره تقویت شده، اما با سبکی کاملاً متفاوت از دهه‌های ۶۰ و ۷۰.

در مورد ویژگی‌های این سبک متفاوت با دهه‌های ۶۰ و ۷۰، تفضلی بیان داشتند که در آن زمان، دغدغه نسل‌ها تغییر کرده بود و بیشتر آهنگسازان به آثار بین‌المللی روی آورده بودند. عطشی برای یادگیری تکنیک‌های موسیقی قرن بیستم (چه نیمه اول و چه نیمه دوم) در آکادمی‌ها شکل گرفته بود که دستاوردهای تکنیکی و آشنایی با زبان‌های مختلف موسیقایی معاصر قرن بیستم و حتی بیست و یکم را به همراه دانلود آهنگ جدید داشت. ایشان معتقدند که رویکرد ملی سال‌های اخیر، پس از همین آشنایی‌ها شکل گرفته است.

علاوه بر فارغ‌التحصیلانی که از دانشگاه‌های خارجی به ایران می‌آمدند و به دانشجویان آموزش می‌دادند، اینترنت و گسترش ارتباطات نیز نقش بسزایی در این زمینه ایفا کرد. دانشجویان از طریق جستجو می‌توانستند به نمونه‌های صوتی آثار مدرن و پارتیتورهای آن‌ها دسترسی پیدا کرده و مطالعه کنند. به همین دلیل، رویکرد ملی‌گرایانه و هویتی در آکادمی‌های امروز ایران، با شناخت زبان معاصرتری نسبت به دهه‌های ۶۰ و ۷۰ همراه است.